Κι αν ο στόχος που κυνηγάς δεν είναι πια δικός σου;
Μερικές φορές η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να συνεχίσουμε. Είναι να αναρωτηθούμε γιατί συνεχίζουμε.
Υπάρχουν στόχοι που τους θέτουμε με ενθουσιασμό.
Τους σχεδιάζουμε, τους οραματιζόμαστε, επενδύουμε χρόνο, ενέργεια, χρήματα. Κάνουμε θυσίες, αλλάζουμε προτεραιότητες και οργανώνουμε την καθημερινότητά μας γύρω από αυτούς.
Και κάποια στιγμή, σχεδόν χωρίς να το καταλάβουμε, ο στόχος γίνεται μέρος της ταυτότητάς μας.
Δεν είναι πια απλώς κάτι που θέλουμε να πετύχουμε.
Είναι κάτι που έχουμε συνδέσει με το ποιοι είμαστε.
Αλλά τι συμβαίνει όταν εμείς αλλάζουμε και ο στόχος παραμένει ο ίδιος;
Πέντε χρόνια προσπάθειας. Και τώρα;
Ας φανταστούμε τον Νίκο.
Είναι 38 ετών και εργάζεται τα τελευταία πέντε χρόνια σε μια εταιρεία στην οποία μπήκε με πολλές φιλοδοξίες. Ήθελε να εξελιχθεί, να αναλάβει περισσότερες ευθύνες και, κάποια στιγμή, να δημιουργήσει τη δική του ομάδα.
Και τα κατάφερε.
Πριν από έξι μήνες ανέλαβε μια νέα ομάδα. Είχε ιδέες, ενθουσιασμό και ένα ξεκάθαρο πλάνο για το πώς θα μπορούσαν να δουλεύουν καλύτερα.
Νέες διαδικασίες. Περισσότερη συνεργασία. Διαφορετικός τρόπος επικοινωνίας.
Μόνο που τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως περίμενε.
Οι αλλαγές συναντούσαν αντιστάσεις. Κάποιοι συνεργάτες συνέχιζαν να λειτουργούν όπως παλιά. Οι συναντήσεις πολλαπλασιάζονταν, αλλά η πρόοδος δεν ήταν αυτή που ήλπιζε.
Ο Νίκος προσπαθούσε περισσότερο.
Περισσότερες ώρες. Περισσότερες συζητήσεις. Περισσότερη προσπάθεια να αποδείξει ότι μπορεί να τα καταφέρει.
Την ίδια περίοδο είχε μόλις παντρευτεί. Είχε πάρει ένα στεγαστικό δάνειο και προσπαθούσε να ισορροπήσει τις νέες οικογενειακές υποχρεώσεις με τις αυξανόμενες απαιτήσεις της δουλειάς.
Η επαγγελματική εξέλιξη που κάποτε ονειρευόταν είχε αρχίσει να μοιάζει περισσότερο με βάρος παρά με επιτυχία.
Κι όμως, κάθε φορά που σκεφτόταν μήπως χρειάζεται να αλλάξει κάτι, η ίδια σκέψη επέστρεφε:
«Έχω δουλέψει πέντε χρόνια για να φτάσω εδώ. Δεν μπορώ να τα παρατήσω τώρα.»
Αλλά ποιος είπε ότι η μόνη εναλλακτική στην επιμονή είναι η παραίτηση;
Ίσως ο Νίκος να μη χρειαζόταν να εγκαταλείψει τη θέση του.
Ίσως να χρειαζόταν να επανεξετάσει τις προσδοκίες του από τον εαυτό του, τον τρόπο που προσπαθούσε να εφαρμόσει τις αλλαγές ή ακόμη και το τι σήμαινε πλέον για εκείνον η επαγγελματική επιτυχία.
Ίσως πάλι να ανακάλυπτε ότι ο ρόλος που κάποτε επιθυμούσε δεν ήταν πια αυτός που ήθελε να έχει.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την απάντηση για τον Νίκο.
Μπορούμε όμως να σταθούμε σε μια ερώτηση:
«Αν δεν είχες επενδύσει ήδη πέντε χρόνια για να φτάσεις εδώ, θα επέλεγες σήμερα την ίδια κατεύθυνση;»
Η επιμονή δεν είναι πάντα πρόοδος
Από μικροί ακούμε ότι πρέπει να προσπαθούμε, να επιμένουμε, να μην εγκαταλείπουμε.
Και πράγματι, η επιμονή είναι πολύτιμη. Μας βοηθά να ξεπερνάμε δυσκολίες, να αναπτύσσουμε δεξιότητες και να συνεχίζουμε ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως περιμέναμε.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά.
Μερικές φορές συνεχίζουμε επειδή έχουμε ήδη επενδύσει πολλά. Όχι επειδή θέλουμε να συνεχίσουμε, αλλά επειδή δυσκολευόμαστε να σταματήσουμε.
Η διαφορά είναι λεπτή, αλλά ουσιαστική.
Στην πρώτη περίπτωση, επιλέγουμε συνειδητά να συνεχίσουμε.
Στη δεύτερη, μπορεί να αισθανόμαστε ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή.
Και ίσως εκεί αξίζει να σταθούμε λίγο περισσότερο.
Όταν το παρελθόν επηρεάζει τις σημερινές μας αποφάσεις
Στη συμπεριφορική επιστήμη υπάρχει μια έννοια που ονομάζεται sunk cost effect.
Περιγράφει την τάση μας να συνεχίζουμε μια επιλογή επειδή έχουμε ήδη επενδύσει σε αυτήν χρόνο, χρήματα ή προσπάθεια, ακόμη κι όταν αυτή η προηγούμενη επένδυση δεν θα έπρεπε να καθορίζει την επόμενη απόφασή μας.
Είναι σαν να παραμένουμε σε μια κινηματογραφική αίθουσα, παρότι η ταινία δεν μας αρέσει, μόνο και μόνο επειδή έχουμε ήδη πληρώσει το εισιτήριο.
Φυσικά, οι αποφάσεις της ζωής μας είναι πολύ πιο σύνθετες από ένα εισιτήριο κινηματογράφου.
Η παραμονή σε μια δουλειά, μια επαγγελματική κατεύθυνση ή ένα προσωπικό σχέδιο μπορεί να συνδέεται με πραγματικές υποχρεώσεις, οικονομικές ανάγκες, αξίες και σχέσεις.
Ο Νίκος, για παράδειγμα, δεν μπορεί να αγνοήσει το στεγαστικό του δάνειο ή τις οικογενειακές του υποχρεώσεις. Αυτά δεν είναι απλώς επενδύσεις του παρελθόντος. Είναι σημερινές πραγματικότητες που χρειάζεται να συνυπολογίσει.
Γι' αυτό το ζητούμενο δεν είναι να εγκαταλείπουμε ό,τι μας δυσκολεύει.
Είναι να μπορούμε να ξεχωρίζουμε την επιλογή να συνεχίσουμε από τη δυσκολία να σταματήσουμε.
Ο στόχος άλλαξε ή άλλαξες εσύ;
Ένας στόχος μπορεί να παραμένει σημαντικός για εμάς, αλλά να χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση.
Μπορεί επίσης να έχει ολοκληρώσει τον ρόλο του στη ζωή μας.
Οι προτεραιότητές μας μεταβάλλονται. Οι εμπειρίες μας επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο. Όσα κάποτε θεωρούσαμε επιτυχία μπορεί σήμερα να έχουν διαφορετική σημασία.
Αυτό δεν ακυρώνει τις προηγούμενες επιλογές μας.
Ούτε σημαίνει ότι κάναμε λάθος όταν θέσαμε έναν συγκεκριμένο στόχο.
Σημαίνει απλώς ότι αξίζει, κατά διαστήματα, να εξετάζουμε αν οι στόχοι μας εξακολουθούν να συνδέονται με τις αξίες και τις ανάγκες μας.
Γιατί ένας στόχος μπορεί να ήταν απολύτως σωστός για τον άνθρωπο που ήμασταν πριν από πέντε χρόνια.
Το ερώτημα είναι αν εξακολουθεί να μας εκφράζει σήμερα.
Πέντε ερωτήσεις που αξίζει να κάνεις στον εαυτό σου
Δεν χρειάζεται να πάρεις αμέσως μια απόφαση.
Μπορείς να ξεκινήσεις με μερικές ερωτήσεις:
Τι ήταν αυτό που με έκανε αρχικά να επιλέξω αυτόν τον στόχο; Τι αναζητούσα τότε;
Τι εξακολουθεί να είναι σημαντικό για εμένα σε αυτή την επιδίωξη; Τι έχει αλλάξει;
Αν δεν είχα ήδη επενδύσει τόσο χρόνο και προσπάθεια, τι θα επέλεγα σήμερα;
Ποιες εναλλακτικές δεν έχω εξετάσει ακόμη; Υπάρχει κάτι ανάμεσα στο «συνεχίζω» και στο «σταματώ»;
Τι θα σήμαινε για εμένα να επαναπροσδιορίσω αυτόν τον στόχο;
Και ίσως η σημαντικότερη:
Αν ξεκινούσα σήμερα από την αρχή, θα επέλεγα ξανά τον ίδιο στόχο;
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση.
Μπορεί να ανακαλύψεις ότι θέλεις να συνεχίσεις με ακόμη μεγαλύτερη συνειδητότητα.
Μπορεί να θελήσεις να αλλάξεις τον τρόπο με τον οποίο προχωράς.
Ή μπορεί να συνειδητοποιήσεις ότι ήρθε η στιγμή να εξετάσεις έναν διαφορετικό προορισμό.
Η αλλαγή κατεύθυνσης δεν ακυρώνει τη διαδρομή
Όσα μάθαμε, οι δεξιότητες που αναπτύξαμε, οι άνθρωποι που γνωρίσαμε και οι εμπειρίες που αποκτήσαμε δεν εξαφανίζονται επειδή αποφασίσαμε να επαναπροσδιορίσουμε έναν στόχο.
Η προηγούμενη διαδρομή μπορεί να παραμένει πολύτιμη, ακόμη κι αν δεν μας οδηγεί πια εκεί που αρχικά σχεδιάζαμε.
Και ίσως εδώ βρίσκεται μια διαφορετική προσέγγιση στην προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη.
Να μην αξιολογούμε την πρόοδό μας αποκλειστικά με βάση το πόσο κοντά βρισκόμαστε σε έναν παλιό στόχο, αλλά και με βάση το πόσο συνειδητά επιλέγουμε την κατεύθυνσή μας σήμερα.
Γιατί μερικές φορές δεν χρειαζόμαστε περισσότερη προσπάθεια.
Χρειαζόμαστε χώρο να αναρωτηθούμε αν εξακολουθούμε να θέλουμε αυτό για το οποίο προσπαθούμε.
Σχόλια